Tienduizenden studenten kregen de afgelopen tijd een brief op de deurmat met de mededeling dat ze geld moeten terugbetalen aan de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO). Het gaat vaak om honderden en soms duizenden euro’s. Het sleutelwoord: de bijverdiengrens.

Studenten in Nederland hebben recht op studiefinanciering, maar niet als ze te veel verdienen met een bijbaantje. Het maximumbedrag dat je mag bijverdienen om recht te houden op studiefinanciering wordt de bijverdiengrens genoemd. Ga je daar ook maar met één euro overheen, dan kost je dat honderden euro’s.

Voor 2008 moet ik een bedrag van €1.136,50 terugbetalen; voor 2009 geldt een bedrag van maar liefst €1.931,49. Een totaal dus van €3067,99.

Gewijzigde regel

In 2008 kregen zo’n 20.000 studenten te horen dat ze geld moeten terugbetalen. Ze hadden allemaal de bijverdiengrens overschreden. Eigen schuld, zou je denken, maar in 2008 speelde iets anders: sinds dat jaar zijn de regels voor bijverdienen veranderd. Die regelwijziging is heel slecht gecommuniceerd en dus wisten veel studenten er niets van af.

Tot en met 2007 was het makkelijk. Om te bepalen of je de bijverdiengrens had overschreden, werd gekeken naar je nettoloon. Mocht je in een jaar meer verdienen dan de bijverdiengrens, dan stopte je je studiefinanciering in de maand dat je de grens zou overschrijden (en leverde je je OV-studentenkaart in). Niets aan de hand.

Per 2008 gelden andere regels: er wordt gekeken naar je brutoloon. Vanzelfsprekend kom je sneller aan de bijverdiengrens als naar je brutoloon wordt gekeken, omdat dat bedrag nou eenmaal hoger is dan je nettoloon. Toegegeven: sinds 2008 is de bijverdiengrens ter compensatie wat verhoogd, maar in veel gevallen niet genoeg.

Slecht geïnformeerd

Studenten gingen in 2008 dus niet alleen sneller over de bijverdiengrens heen, maar werden bovendien slecht geïnformeerd over de gewijzigde regel. Alleen een nieuwsbrief van DUO en een folder maakten melding van de nieuwe regel, maar praktisch geen enkele student is geabonneerd op die nieuwsbrief en zo’n folder ga je niet aanvragen als je niet weet dat er iets is veranderd. Studenten werden dus overvallen.

Staatssecretaris Zijlstra van Onderwijs heeft in een brief (zie verderop) aangegeven dat hij vindt dat er te weinig studenten zijn die de bijverdiengrens overschrijden om een informatiebrief of e-mail aan alle studenten te rechtvaardigen.

Oneerlijk: de OV-studentenkaart

Wat het nog erger maakt: de regels zijn oneerlijk. Studenten moeten namelijk niet alleen de te veel ontvangen studiefinanciering terugbetalen, maar ook de complete OV-studentenkaart, zelfs over de periode waarin je die rechtmatig gebruikte! De OV-studentenkaart heeft volgens DUO een waarde van ongeveer €80.

Een rekenvoorbeeld: stel, de bijverdiengrens is €10.000. Je verdient bruto €950 per maand. Dit betekent dat je in november de bijverdiengrens overschrijdt en dus je studiefinanciering per 1 november moet stopzetten. Doe je dat niet, maar laat je je studiefinanciering doorlopen tot het einde van het jaar, dan moet je niet alleen €1.400 terugbetalen (je hebt immers €11.400 verdiend en bent dus €1.400 over de grens van €10.000 gegaan), maar ook €80 x 12 = €960 vanwege je OV-studentenkaart, ook al mocht je die tot 1 november gewoon gebruiken!

Als deze bizarre en oneerlijke regel niet zou bestaan, zou mijn vordering over 2008 en 2009 zo’n €1.000 lager uitvallen. Dat is eenderde van de totale vordering.

Late vorderingen

Wat de situatie nog vervelender maakt, is dat DUO belachelijk laat is met de vorderingen. Pas in 2011 kregen studenten de mededeling dat zij in 2008 te veel hadden bijverdiend en moesten gaan lappen. Als DUO begin 2009 met die mededeling was gekomen, dan hadden studenten zich in 2009 nog kunnen aanpassen. Nu zijn ze vaak óók in 2009 de klos.

De politiek

Een Kamermeerderheid (Van der Ham (D66), Lucas (VVD), Jadnanansing (PvdA), De Rouwe (CDA), Van Dijk (SP) en Klaver (GroenLinks)) heeft staatssecretaris Zijlstra via Kamervragen om een coulance-regeling gevraagd.

In een brief  antwoordt Zijlstra dat er geen mogelijkheid is om tot een coulance-regeling te komen (pdf), overigens zonder dat verder te motiveren. Bovendien ontkent Zijlstra dat de communicatie rond de regelwijziging in 2008 matig was. Hij vindt de “algemene communicatieuitingen” (internet, brochures en elektronische nieuwsbrief) afdoende.

De genoemde Kamerleden hebben voor zover ik kan nagaan niets concreets gedaan na het ontvangen van Zijlstra’s brief. Van der Ham heeft later opgeroepen de bijverdiengrens af te schaffen, maar of er iets in die richting wordt gedaan, is geheel onduidelijk. Eén van de eerdergenoemde Kamerleden had me toegezegd naar mijn situatie te kijken, maar nadat ik een uitgebreide brief had gestuurd, heb ik nooit meer iets gehoord.

Een rechtszaak

Studenten zullen begrijpen dat te veel verdiende studiefinanciering terugbetaald moet worden, maar niemand begrijpt waarom belangrijke regelwijzigingen niet goed worden gecommuniceerd en al helemaal niet waarom je je complete OV-studentenkaart moet terugbetalen.

Gelukkig vindt de Tweede Kamer dat ook en is deze regel per 2010 gewijzigd – je hoeft alleen die €80 te betalen over de maanden waarin je geen recht had op studiefinanciering.

Dat is fijn voor de nieuwste generatie studenten, maar niet voor studenten die in 2009 en eerder de bijverdiengrens overschreden, want voor hen geldt de regelwijziging niet. Daarom is een student een rechtszaak gestart en met succes: de rechter vindt dat de regelwijziging met terugwerkende kracht moet gelden.

Meteen daarop volgde echter slecht nieuws: DUO is in hoger beroep gegaan tegen die uitspraak en totdat het hoger beroep dient blijft DUO gewoon vorderen, zelfs al is er een kans dat straks blijkt dat DUO onterecht geld heeft geïnd.

En nu?

Wat te doen als jij zo’n brief van DUO krijgt? Uit ervaring kan ik je het volgende vertellen. Allereerst: check DUO’s berekening, want die klopt vaak niet. DUO vraagt bij de Belastingdienst op hoeveel geld je in een jaar hebt verdiend. Daarna schatten ze hoeveel je had verdiend in de maand dat je de bijverdiengrens had overschreden. Die schatting kan nooit goed zijn, omdat ze niet weten of je een vast of flexibel aantal uren werkt, hebt overgewerkt, vakantiegeld hebt gehad, etc.

Laat DUO weten hoeveel je daadwerkelijk hebt verdiend in de periode dat je studiefinanciering ontving. Hiervoor heb je je loonstrookjes nodig, want je maandelijkse nettoloon bij elkaar optellen is er sinds 2008 dus niet meer bij.

Blijkt uit je eigen berekening dat je nog steeds over de bijverdiengrens heen gaat, dan ben ik bang dat je pech hebt. Ik heb de hele procedure van bezwaar bij DUO doorlopen, maar het heeft niets geholpen. Ik heb aangegeven dat de communicatie slecht was en DUO op een domme fout gewezen: vlak voor ik de acceptgiro in de bus kreeg, ontving ik een berekening van de vordering. Er stond van alles aan bedragen op, maar het eindbedrag was: 0 euro. De nieuwe regels zijn blijkbaar niet alleen lastig voor studenten.

Tot slot kun je met DUO een betalingsregeling overeenkomen, zodat je niet het gehele bedrag in één keer hoeft te betalen. Het minimumbedrag is €45,00 per maand. Dat is wat ik doe, dus DUO kan de totale vordering over een paar jaar op zijn rekening terugzien.